Genetyka na maturze z biologii: krzyżówki i uzasadnienie wyniku
Dział, w którym poprawny wynik bez zapisu krzyżówki bywa wart mniej, niż uczniowie zakładają.
65
zadań w tym dziale
9
pojęć przypisane do działu
Dział obejmuje dziedziczenie jednogenowe i wielogenowe, sprzężenie z płcią, allele wielokrotne oraz odczytywanie rodowodów. Polecenia proszą o zapis krzyżówki, podanie prawdopodobieństwa wystąpienia cechy albo o uzasadnienie, dlaczego dany układ dziedziczenia jest jedynym możliwym.
Najdroższy błąd to podanie samej odpowiedzi tam, gdzie polecenie wymaga zapisu rozumowania. Krzyżówka bez podanych genotypów rodzicielskich, albo prawdopodobieństwo bez pokazania, z jakich kombinacji wyszło, zostawia rubrykę bez elementu, za który przyznaje się punkt.
Druga grupa strat dotyczy uzasadnień przy rodowodach: odpowiedź stwierdza sposób dziedziczenia, ale nie wskazuje osoby w rodowodzie, która go dowodzi.
Zadania maturalne z biologii: krzyżówki genetyczne — co sprawdzamy w Twoim rozwiązaniu
Czy zapis krzyżówki zawiera genotypy, z których wynika podany wynik.
Czy prawdopodobieństwo jest wyprowadzone, a nie podane jako gotowa liczba.
Czy uzasadnienie wskazuje konkretną przesłankę z materiału, nie ogólną regułę.
Pojęcia z tego działu
aberracje chromosomowe
allel
dominacja
dominacja niepełna i kodominacja
dziedziczenie pozajądrowe
dziedziczenie sprzężone z płcią
genotyp a fenotyp
krzyżówka testowa
mutacja genowa
Czego tu nie ma: treści zadań z arkuszy CKE, rozwiązań wzorcowych ani kluczy odpowiedzi. Ta strona opisuje własnymi słowami, czego dotyczy materiał i co sprawdzamy w Twoim rozwiązaniu. Zadania z arkuszy rozwiązuje się w aplikacji, po zalogowaniu.
Najczęstsze pytania
Jak rozwiązywać krzyżówki genetyczne na maturze?
Od genotypów rodziców. Zapisz je oznaczeniami alleli podanymi w treści, wypisz gamety każdego z rodziców i połącz je w krzyżówce. Z niej odczytaj stosunek fenotypów albo prawdopodobieństwo, o które pyta polecenie. Gdy polecenie zawęża potomstwo do osobników z określoną cechą, prawdopodobieństwo liczy się tylko w tej grupie, a nie w całym potomstwie. Wartości stosunku przypisz do fenotypów: same liczby egzaminator odczyta w kolejności z polecenia, a to łatwo obraca się przeciw Tobie.
Jak zapisać krzyżówkę, żeby dostać punkt?
Tak, żeby było widać genotypy rodziców, ich gamety i genotypy potomstwa, z których wynika podany wynik. Forma zapisu jest dowolna: szachownica Punnetta nie jest obowiązkowa, a genotyp zapisany z położeniem loci też jest uznawany. Brak gamet albo genotypów rodzicielskich to zapis niepełny, który zostawia rubrykę bez elementu, za który przyznaje się punkt. Pilnuj wielkości liter, bo Aa i AA to dwa różne genotypy. Proporcje możesz podać ułamkiem albo w procentach.
Jak uzasadnić wynik krzyżówki genetycznej?
Przesłanką z materiału, a nie ogólną regułą dziedziczenia. Prawdopodobieństwo wyprowadź z krzyżówki i pokaż, z jakich kombinacji wyszło, zamiast podawać gotową liczbę. Przy rodowodzie wskaż osobę, której cecha dowodzi sposobu dziedziczenia, bo samo nazwanie tego sposobu nie wystarcza. Gdy polecenie każe rozstrzygnąć między dwiema możliwościami, uzasadnienie ma wykluczać tę drugą: zdanie prawdziwe dla obu opcji punktu nie daje.