Narzędzia

Tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków na maturę z chemii

Wybierz kation i anion, a zobaczysz wzór soli, jej nazwę i to, czy rozpuszcza się w wodzie. Pod spodem cała tabela.

Kation

Anion

BaSO4siarczan(VI) baru

praktycznie nierozpuszczalny — poniżej ok. 0,01 g w 100 g wody

Cała tabela

Rozpuszczalność w wodzie (ok. 20 °C): R — rozpuszczalny, S — słabo rozpuszczalny, N — praktycznie nierozpuszczalny, — brak związku lub rozkład w wodzie.
Kation ↓ / anion →	Cl⁻	Br⁻	I⁻	S²⁻	NO₃⁻	SO₄²⁻	CO₃²⁻	PO₄³⁻	OH⁻
Na⁺	Na⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i S²⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i CO₃²⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i PO₄³⁻: rozpuszczalny	Na⁺ i OH⁻: rozpuszczalny
K⁺	K⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	K⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	K⁺ i I⁻: rozpuszczalny	K⁺ i S²⁻: rozpuszczalny	K⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	K⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	K⁺ i CO₃²⁻: rozpuszczalny	K⁺ i PO₄³⁻: rozpuszczalny	K⁺ i OH⁻: rozpuszczalny
NH₄⁺	NH₄⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i I⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i S²⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i CO₃²⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i PO₄³⁻: rozpuszczalny	NH₄⁺ i OH⁻: rozpuszczalny
Mg²⁺	Mg²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Mg²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Mg²⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Mg²⁺ i S²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Mg²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Mg²⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Mg²⁺ i CO₃²⁻: słabo rozpuszczalny	Mg²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Mg²⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Ca²⁺	Ca²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Ca²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Ca²⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Ca²⁺ i S²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Ca²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Ca²⁺ i SO₄²⁻: słabo rozpuszczalny	Ca²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ca²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ca²⁺ i OH⁻: słabo rozpuszczalny
Ba²⁺	Ba²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Ba²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Ba²⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Ba²⁺ i S²⁻: rozpuszczalny	Ba²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Ba²⁺ i SO₄²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ba²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ba²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ba²⁺ i OH⁻: rozpuszczalny
Al³⁺	Al³⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Al³⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Al³⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Al³⁺ i S²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Al³⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Al³⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Al³⁺ i CO₃²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Al³⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Al³⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Zn²⁺	Zn²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Zn²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Zn²⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Zn²⁺ i S²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Zn²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Zn²⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Zn²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Zn²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Zn²⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Fe²⁺	Fe²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Fe²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Fe²⁺ i I⁻: rozpuszczalny	Fe²⁺ i S²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Fe²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Fe²⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Fe²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Fe²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Fe²⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Fe³⁺	Fe³⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Fe³⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Fe³⁺ i I⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Fe³⁺ i S²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Fe³⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Fe³⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Fe³⁺ i CO₃²⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Fe³⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Fe³⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Cu²⁺	Cu²⁺ i Cl⁻: rozpuszczalny	Cu²⁺ i Br⁻: rozpuszczalny	Cu²⁺ i I⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie	Cu²⁺ i S²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Cu²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Cu²⁺ i SO₄²⁻: rozpuszczalny	Cu²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Cu²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Cu²⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Pb²⁺	Pb²⁺ i Cl⁻: słabo rozpuszczalny	Pb²⁺ i Br⁻: słabo rozpuszczalny	Pb²⁺ i I⁻: słabo rozpuszczalny	Pb²⁺ i S²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Pb²⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Pb²⁺ i SO₄²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Pb²⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Pb²⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Pb²⁺ i OH⁻: praktycznie nierozpuszczalny
Ag⁺	Ag⁺ i Cl⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i Br⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i I⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i S²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i NO₃⁻: rozpuszczalny	Ag⁺ i SO₄²⁻: słabo rozpuszczalny	Ag⁺ i CO₃²⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i PO₄³⁻: praktycznie nierozpuszczalny	Ag⁺ i OH⁻: nie istnieje lub rozkłada się w wodzie

R rozpuszczalny (powyżej ok. 1 g w 100 g wody)
S słabo rozpuszczalny (od ok. 0,01 g do 1 g w 100 g wody)
N praktycznie nierozpuszczalny (poniżej ok. 0,01 g w 100 g wody)
— nie istnieje lub rozkłada się w wodzie (hydroliza albo reakcja redoks)

Reguły, które warto znać na pamięć

Sole sodu, potasu i amonu są rozpuszczalne, z każdym anionem.
Wszystkie azotany(V) są rozpuszczalne.
Chlorki, bromki i jodki są rozpuszczalne, poza solami srebra (nierozpuszczalne) i ołowiu(II) (słabo rozpuszczalne). Jodki miedzi(II) i żelaza(III) nie istnieją.
Siarczany(VI) są rozpuszczalne, poza siarczanem baru i ołowiu(II) (nierozpuszczalne) oraz wapnia i srebra (słabo rozpuszczalne).
Węglany i fosforany(V) są nierozpuszczalne, poza solami sodu, potasu i amonu (węglan magnezu jest słabo rozpuszczalny, a węglany glinu i żelaza(III) nie istnieją w roztworze wodnym).
Wodorotlenki są nierozpuszczalne, poza wodorotlenkami sodu, potasu, amonu i baru. Wodorotlenek wapnia jest słabo rozpuszczalny, a wodorotlenek srebra(I) nie istnieje (wytrąca się tlenek srebra(I)).
Siarczki metali ciężkich (cynku, żelaza(II), miedzi(II), ołowiu(II), srebra) są nierozpuszczalne.

Jak użyć tabeli w reakcji strąceniowej

Reakcja zachodzi w roztworze wodnym, gdy z jonów obecnych w mieszaninie można złożyć sól nierozpuszczalną albo słabo rozpuszczalną: ona wytrąca się jako osad. Sprawdzasz więc każdą nową parę kation–anion w tabeli. Przykład: zmieszanie chlorku baru z siarczanem(VI) sodu daje parę Ba²⁺ i SO₄²⁻, a ta sól jest nierozpuszczalna, więc powstaje osad. Równanie cząsteczkowe to BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl, a zapis jonowy skrócony: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓.

Drugi klasyczny przykład to azotan(V) srebra z chlorkiem sodu. Powstaje chlorek srebra, który w tabeli jest oznaczony jako nierozpuszczalny: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓. Nowa sól sodu, NaNO₃, jest rozpuszczalna, więc zostaje w roztworze jako jony. Jeśli obie nowe sole są rozpuszczalne, reakcja strąceniowa nie zachodzi, bo nic nie opuszcza roztworu.

Komórki, w których tablice się różnią

Granica między „słabo rozpuszczalny” a „nierozpuszczalny” jest umowna, więc kilka soli w podręcznikach bywa opisanych różnie. U nas słabo rozpuszczalne są: siarczan(VI) wapnia, wodorotlenek wapnia, węglan magnezu, chlorek, bromek i jodek ołowiu(II) oraz siarczan(VI) srebra. Siarczek baru jest oznaczony jako rozpuszczalny, choć rozpuszcza się z hydrolizą, a wodorotlenek amonu jako rozpuszczalny, bo szkoła zapisuje roztwór amoniaku w ten sposób.

Tabela zawiera 13 kationów i 9 anionów. Nie ma w niej fluorków, siarczynów, krzemianów i octanów ani kationów takich jak lit, stront, mangan, nikiel, kobalt, chrom, cyna czy rtęć. Dla nich podręczniki rozchodzą się w zbyt wielu komórkach, a wpis niepewny wyglądałby tak samo jak pewny. Na maturze obowiązują tablice dołączone do arkusza. Masy do obliczeń weź z układu okresowego, a stężenia przeliczysz w konwerterze stężeń.

Częste pytania

Co oznacza kreska w tabeli rozpuszczalności?

Że związek nie istnieje albo rozkłada się w wodzie. Węglan glinu i węglan żelaza(III) ulegają hydrolizie, jodek żelaza(III) nie powstaje, bo jony żelaza(III) utleniają jodki do jodu, a wodorotlenek srebra(I) nie istnieje, bo wytrąca się tlenek srebra(I). Powód jest podany przy każdej takiej komórce w panelu powyżej.

Czym różni się słabo rozpuszczalny od nierozpuszczalnego?

To podział umowny, oparty na tym, ile gramów substancji rozpuszcza się w 100 g wody: powyżej około 1 g związek jest rozpuszczalny, od około 0,01 do 1 g słabo rozpuszczalny, a poniżej około 0,01 g praktycznie nierozpuszczalny. Żadna sól nie jest nierozpuszczalna absolutnie, a rozpuszczalność zmienia się z temperaturą.

Dlaczego ta tabela różni się od tablicy w moim podręczniku?

Podręczniki klasyfikują kilka soli granicznych różnie: siarczan wapnia, wodorotlenek wapnia i węglan magnezu raz jako słabo rozpuszczalne, raz jako nierozpuszczalne. U nas stoi tam „słabo rozpuszczalny”, zgodnie z granicą 0,01 g w 100 g wody. Na maturze obowiązują tablice dołączone do arkusza, więc w razie różnic trzymaj się ich.

Jak z tabeli rozpuszczalności odczytać, czy wytrąci się osad?

Z jonów obecnych w mieszaninie złóż wszystkie nowe pary kationu z anionem i każdą znajdź w tabeli. Jeśli przy tej parze stoi N (nierozpuszczalny) albo S (słabo rozpuszczalny), związek wytrąca się jako osad. Jeśli wszystkie nowe pary mają R, nic nie opuszcza roztworu i reakcja strąceniowa nie zachodzi. Przykład: chlorek baru z siarczanem(VI) sodu daje parę Ba²⁺ i SO₄²⁻, a siarczan(VI) baru jest nierozpuszczalny, więc powstaje osad.