Układ okresowy pierwiastków z masami atomowymi

Pierwiastki stoją w kolejności rosnącej liczby atomowej Z, czyli liczby protonów w jądrze. Wiersz to okres: jego numer zwykle odpowiada liczbie powłok elektronowych w atomie (wyjątkiem jest pallad). Kolumna to grupa, numerowana od 1 do 18. Pierwiastki jednej grupy mają podobną budowę zewnętrznej powłoki, a przez to podobne właściwości chemiczne.

Dla grup 1 i 2 liczba elektronów walencyjnych jest równa numerowi grupy, a dla grup od 13 do 18 numerowi grupy pomniejszonemu o 10. Wyjątkiem jest hel: ma w grupie 18 dwa elektrony walencyjne, nie osiem. Blok s, p, d albo f mówi, jaką podpowłokę atom zapełnia jako ostatnią zgodnie z regułą zapełniania. Kilka pierwiastków, na przykład chrom i miedź, ma od niej odstępstwa.

Masa atomowa w unitach (u) jest średnią ważoną mas izotopów, w proporcjach, w jakich występują w przyrodzie. Masa molowa pierwiastka w g/mol ma tę samą wartość liczbową, więc tę liczbę wstawisz do obliczeń stechiometrycznych. Masę molową związku liczysz, dodając masy atomowe wszystkich atomów we wzorze, na przykład dla NaCl: 22,99 + 35,45 = 58,44 g/mol. Z takiej masy korzysta konwerter stężeń.

Pierwiastki bez masy standardowej mają w tabeli liczbę masową najtrwalszego znanego izotopu, zapisaną w nawiasie kwadratowym. Do zadań maturalnych używaj mas z układu dołączonego do arkusza, bo zaokrąglenia mogą się różnić od tutejszych o ostatnie cyfry.

To nasze własne zestawienie. Lantan i aktyn stoją w grupie 3, a lantanowce od ceru do lutetu i aktynowce od toru do lorensu w osobnych wierszach pod tablicą: tak ułożony jest układ w wielu polskich podręcznikach, choć IUPAC dopuszcza też inny podział grupy 3. Półmetale to tu bor, krzem, german, arsen, antymon i tellur. Granica między metalami, półmetalami i niemetalami jest umowna i podręczniki różnią się w kilku przypadkach. Astatu i pierwiastków od 104 wzwyż nie klasyfikujemy, bo ich właściwości są słabo poznane.

Na maturze korzystasz z układu okresowego, który dostajesz razem z arkuszem. Gdy masa atomowa, układ grupy 3 albo klasyfikacja pierwiastka różni się od tego zestawienia, obowiązuje arkusz. We wpisie o tablicach odpowiadamy na pytanie, czy na maturze z chemii można mieć układ okresowy, i wypisujemy, co jeszcze wolno wnieść do sali.