Czy warto zdawać informatykę rozszerzoną?

Na pytanie, czy warto zdawać informatykę rozszerzoną, odpowiedź brzmi: tak, jeśli algorytmy, programowanie i kilka godzin samodzielnej pracy przy komputerze nie są dla Ciebie przykrym obowiązkiem, tylko czymś, co robisz z ciekawością. Bez tego założenia trudno o wynik, który pomoże w rekrutacji, bo większość punktów wymaga samodzielnie napisanego, działającego programu, a nie samej wiedzy teoretycznej.

Jak wygląda egzamin: czas, komputer, punkty?

Według zasad CKE egzamin trwa 210 minut i można na nim zdobyć maksymalnie 50 punktów, w jednej części, bez przerwy. Przez cały ten czas zdający siedzi przy autonomicznym stanowisku komputerowym, bez internetu i bez własnych materiałów, korzystając wyłącznie z programów i danych przygotowanych na dysku albo dołączonych do arkusza (żadnego Stack Overflow, żadnej ściągawki z telefonu).

Zdający zgłasza wcześniej wybrany język programowania i program użytkowy, spośród narzędzi, które ma jego szkoła (najczęściej C++, Java albo Python; arkusz kalkulacyjny i baza danych z zapytaniami SQL). Zadania są ułożone w wiązki tematyczne: część rozwiązuje się na kartce (systemy liczbowe, opis algorytmu), część wymaga zapisania plików z komputerową realizacją, czyli programu, kwerendy albo arkusza z wykresem. Brak takich plików liczy się jako brak rozwiązania, nawet gdy opis na kartce jest poprawny.

Egzamin z informatyki różni się tym od innych przedmiotów w zdawce, że nie ma poziomu podstawowego. Zdaje się go wyłącznie jako rozszerzenie, jedno z czterech obok matematyki, biologii i chemii.

Za co jest najwięcej punktów?

Najwięcej punktów, zdecydowaną większość puli, wprost napisaną w Informatorze CKE jako do 60 procent, dostajesz za zadania z algorytmiki i programowania: napisanie działającego programu, poprawny algorytm zapisany na kartce albo obie te rzeczy w jednej wiązce. Reszta rozkłada się między arkusz kalkulacyjny, bazy danych z zapytaniami SQL i drobną teorię.

Zadania zamknięte i z luką oceniane są zero-jedynkowo albo dwustopniowo, otwarte krótkiej odpowiedzi w skali kilku punktów za poszczególne elementy odpowiedzi, a zadania praktyczne za sam rezultat: wynik programu, wartość w arkuszu, wiersze zwrócone przez kwerendę. Rozwiązanie inne niż wzorcowe, ale poprawne merytorycznie, dostaje pełną punktację, bo egzaminator nie trzyma się jednej ścieżki rozwiązania.

Dla kogo to dobry wybór, a dla kogo pułapka?

Informatyka rozszerzona sprawdza się, gdy programowanie sprawia Ci przyjemność, szybko przyswajasz nowe konstrukcje językowe i nie stresuje Cię kilkugodzinna praca przy komputerze bez przerwy na inny rodzaj zadań. Pułapką bywa dla osób, które lubią przedmiot teoretycznie, ale rzadko piszą własny kod. Tam, gdzie liczy się działający program, sama znajomość pojęć nie wystarcza. Nie wierzę w wybór rozszerzenia dlatego, że „dobrze wygląda w CV”: bez frajdy z kodu te kilka godzin przy komputerze szybko zamienia się w mękę.

Druga kolumna tabeli to punkt wyjścia, nie wyrok. Każdą z tych sytuacji da się zmienić kilkoma tygodniami regularnej pracy z kodem, o ile zaczniesz odpowiednio wcześnie.

Czy trzeba umieć programować przed liceum?

Nie. Szkoła uczy programowania od podstaw w ramach lekcji informatyki, a poziom rozszerzony pogłębia to w kolejnych latach nauki. Realną przewagę ma jednak ten, kto pisze kod częściej, niż wymaga tego program lekcji, bo egzamin ocenia gotowy, działający program, a tego nie da się nadrobić w ostatnim tygodniu. Typowy obrazek: dwoje uczniów zaczyna liceum bez żadnego doświadczenia, jedno przez trzy lata pisze własne programy poza lekcjami, drugie ogranicza się do zadań z klasy. Na egzaminie różnica wychodzi w tempie pisania kodu, nie w znajomości teorii.

Jeśli zaczynasz od zera, kluczowe jest wybranie jednego języka i trzymanie się go aż do egzaminu, bo zdający deklaruje wybór przed maturą. Przeskakiwanie między Pythonem a C++ tuż przed egzaminem tylko rozprasza. Python bywa wybierany częściej na start ze względu na krótszy zapis, ale liczy się to, w czym czujesz się pewnie przy pracy z plikiem danych, a nie popularność języka. Które języki i programy dopuszcza egzamin, sprawdzisz na stronie Matura z informatyki 2027: wymagania i arkusz.

Co daje w rekrutacji?

Na kierunkach technicznych i informatycznych wynik z informatyki rozszerzonej zwykle liczy się z dużą wagą. To jeden z niewielu dowodów, że zdający potrafi samodzielnie napisać działający program, a nie tylko rozpoznać pojęcia z teorii. Na kierunkach niezwiązanych z programowaniem bywa nieprzydatny, więc sprawdź zasady konkretnego kierunku, zanim zainwestujesz czas w przygotowania.

Tę decyzję podejmij razem z wyborem pozostałych przedmiotów dodatkowych, bo informatyka rzadko jest jedynym rozszerzeniem, a jej sens zależy od tego, co jeszcze zdajesz i dokąd zmierzasz.

Jak sprawdzić w tydzień, czy dasz radę?

Weź po jednym zadaniu z każdej części egzaminu: analizę algorytmu na kartce, mały program z wczytaniem danych z pliku, zestawienie w arkuszu z wykresem i zapytanie SQL, i rozwiąż je bez pomocy, z zegarem. Porównaj wynik nie z odpowiedzią, tylko z tym, ile z każdego elementu rozwiązania faktycznie zapisałeś.

Jeśli program działa, ale nie masz czasu dokończyć wiązki w rozsądnym tempie, to sygnał, że brakuje wprawy w pisaniu kodu, nie wiedzy. Jeśli natomiast rozumiesz polecenie, ale nie wiesz, od czego zacząć zapis algorytmu, problem leży w podstawach, nie w tempie. Te dwa sygnały wymagają zupełnie innego planu powtórek, dlatego samą diagnozę zrób przed ułożeniem harmonogramu, nie w jego trakcie.

Najczęstsze pytania

Czy da się zdać informatykę rozszerzoną bez wcześniejszego programowania na kółku czy olimpiadzie?

Tak. Egzamin sprawdza umiejętności z podstawy programowej realizowanej na lekcjach, nie wiedzę olimpijską. Potrzebna jest regularna praktyka pisania kodu przez dłuższy czas, a nie udział w konkursach.

Czy trzeba znać wszystkie działy jednakowo dobrze?

Nie w równym stopniu. Algorytmika i programowanie odpowiadają za większość punktów, więc na nie poświęcasz najwięcej czasu. Arkusz kalkulacyjny, bazy danych i teoria nadal się liczą, ale zaniedbanie ich boli mniej niż zaniedbanie programowania.

Co się liczy bardziej: znajomość teorii czy umiejętność programowania?

Programowanie. Zadania praktyczne oceniane są za rezultat, czyli działający program, poprawny wykres, właściwy wynik zapytania, a nie za opis, jak coś działa. Teoria pojawia się głównie w krótkich zadaniach zamkniętych i z luką.

Czy warto zdawać informatykę rozszerzoną, jeśli nie planuję studiów informatycznych?

To zależy od tego, czy programowanie sprawia Ci przyjemność samo w sobie, bo przygotowanie do tego egzaminu wymaga sporo czasu przy kodzie niezależnie od kierunku studiów. Bez tej motywacji łatwiej o wynik poniżej oczekiwań niż przy przedmiocie bliższym Twoim mocnym stronom.

Jak to sprawdzisz w zdawce

W zdawce ćwiczysz te same typy zadań, które wchodzą w skład egzaminu z informatyki: kod w Pythonie i C++, zapytania SQL i arkusz kalkulacyjny uruchamiasz bezpośrednio w przeglądarce, bez instalowania niczego na komputerze. Postęp jest mierzony per umiejętność, nie jedną łączną „passą", więc widzisz osobno, jak radzisz sobie z algorytmiką, bazami danych i arkuszem, a powtórki wracają do tego, co akurat się osypuje.

Sprawdź to na własnym rozwiązaniu: rozwiąż jedno zadanie praktyczne z informatyki i zobacz, która część, kod, arkusz czy zapytanie, ciągnie Twój wynik w dół.